Skip to main content

Μετάβαση στον Κεντρικό Κατάλογο

  • EL
  • EN
Αρχική
  • Υποδομή
    • Τι είναι το CLARIN:EL
    • Τι προσφέρει το CLARIN:EL
    • Το δίκτυο CLARIN:EL
    • Η ομάδα
  • Συμμετοχή
  • Υπηρεσίες
    • Αναζήτηση
    • Επεξεργασία
    • Διαμοιρασμός
    • Τεκμηρίωση
  • Υποστήριξη
    • Οδηγοί χρήσης
    • Νομικά θέματα & θέματα πολιτικής
    • Γραφεία υποστήριξης
    • Συχνές ερωτήσεις
  • Βιβλιοθήκη
    • Δημοσιεύσεις
    • Παρουσιάσεις
    • Media Gallery
  • Ενημέρωση & Δράσεις
    • Τελευταία Νέα
    • Εκδηλώσεις
    • Ενημερωτικά δελτία
    • Δράσεις διάχυσης
  • K-Centre
    • Σχετικά με το K-Centre
    • Ενημέρωση
    • Κοινότητα
    • Γραφείο Υποστήριξης

Από τον Ελληνικό Μεσαίωνα στο CLARIN:EL

Breadcrumb

  1. Αρχική
  2. Από τον Ελληνικό Μεσαίωνα στο CLARIN:EL
29
11
2023

Από τον Ελληνικό Μεσαίωνα στο CLARIN:EL

Οικογένεια:
Μεσαιωνική και Πρώιμη Νέα Ελληνική

«Και ο Φαραώς τον φεγέλα και έκανέ του μπέφες»

Με αφορμή τα αιματηρά γεγονότα που εκτυλίχθηκαν ως αντίδραση στη μετάφραση στη δημοτική των Ευαγγελίων (8 Νοεμβρίου 1901) και της τριλογίας της Ορέστειας (9 Νοεμβρίου 1903)1 , ο μήνας αυτός αφιερώνεται στους πόρους που φιλοξενούνται στην Υποδομή CLARIN:EL εκπροσωπώντας μία παλαιότερη μορφή της γλώσσας μας και οι οποίοι συγκροτούν την Οικογένεια Μεσαιωνική και Πρώιμη Νέα Ελληνική.  

Η Ελένη Καραντζόλα, Καθηγήτρια Γλωσσολογίας με ειδίκευση στην Ιστορία της ελληνικής γλώσσας και τη Γλωσσική πολιτική, στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου, μιλά για τον πόρο Παλαιά τε και νέα Διαθήκη.  

"Πρόκειται για την πρώτη προσπάθεια μεταγλώττισης στη δημώδη αποσπασμάτων της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης, από τον Κερκυραίο Ιωαννίκιο Καρτάνο. Το έργο εκδόθηκε στη Βενετία το 1536, έναν αιώνα πριν την επίσημη μετάφρασή τους, επί πατριαρχίας Κύριλλου Λούκαρη, από τον Μάξιμο Καλλιουπολίτη (Γενεύη, 1638). Η μετάφραση του Καρτάνου εντάσσεται στην ευρύτερη πνευματική κίνηση απόδοσης των ιερών κειμένων στις καθομιλούμενες γλώσσες προκειμένου οι πιστοί να έχουν αδιαμεσολάβητη σχέση με το θείο, σε συνέχεια του σχετικού αιτήματος που επιτακτικά έθεσαν οι Μεταρρυθμιστικές εκκλησίες. Οι εξελίξεις αυτές στο θρησκευτικό πεδίο συνέβαλαν με τη σειρά τους καθοριστικά στο γενικότερο φαινόμενο που έχει αποκληθεί «πρώτη οικογλωσσική επανάσταση» (Baggioni 1997) και αναφέρεται στη χρήση των καθομιλούμενων γλωσσών και στον γραπτό λόγο, με την παράλληλη υποχώρηση των «ιερών» γλωσσών (αρχαία ελληνικά, κλασικά λατινικά, βιβλικά εβραϊκά). 

Σε ό,τι αφορά τα ελληνικά, δείγματα χρήσης της δημώδους (μιας γραπτής δηλαδή ποικιλίας αρκετά κοντά στις καθομιλούμενες) έχουμε ήδη από τη μεσαιωνική περίοδο. Ωστόσο, θα χρειαστεί να περιμένουμε το γύρισμα του 16ου αιώνα για να δούμε τα πεζά κείμενα σε δημώδη να πολλαπλασιάζονται εκθετικά και να καλύπτουν ένα ευρύτατο γραμματειακό φάσμα. Η σημαντική αυτή εξέλιξη για την ιστορία της ελληνικής γλώσσας και γραμματείας χαρτογραφείται στον τόμο Δημώδης πεζός λόγος του 16ου αιώνα των Ε. Κακουλίδη-Πάνου, Ε. Καραντζόλα και Κ. Τικτοπούλου, προϊόν πολύχρονου ερευνητικού εγχειρήματος που ξεκίνησε από το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας και εκδόθηκε το καλοκαίρι του τρέχοντος έτους από το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης. 

Στους πόρους που έχουν ανέβει στην υποδομή συγκαταλέγονται: α) βιβλιογραφικές καταγραφές (σε pdf) αναφορικά με τη Μεσαιωνική και Πρώιμη Νέα Ελληνική, που αποτέλεσαν τη βάση για τη σύνταξη του Λεξικού Κριαρά και του ίδιου του Εμμ. Κριαρά, β) δύο εκτενή πεζά αφηγηματικά κείμενα του 16ου αι. (σε word), η Παλαιά τε και Νέα Διαθήκη του Ι. Καρτάνου και η «Κλίνη Σολομώντος» του Ι. Μορεζήνου, γ) 11 πλήρη νοταριακά κατάστιχα (=βιβλία συμβολαιογραφικών πράξεων) του 16ου αι. νοταρίων από την Κρήτη και την Κέρκυρα."

 

1 Ως «Ευαγγελικά», ή Ευαγγελιακά, έχουν καταγραφεί τα αιματηρά επεισόδια που έλαβαν χώρα στην Αθήνα στις 8 Νοεμβρίου του 1901, με αφορμή τη δημοσίευση σε συνέχειες (9/9/1901-20/10/1901) από την εφημερίδα Ακρόπολις των Ευαγγελίων μεταγλωττισμένων στη δημοτική γλώσσα από τον Αλέξανδρο Πάλλη. Τα «Ορεστειακά» αποτελούν μια θολή επανάληψη των Ευαγγελι(α)κών και αναφέρονται στα επεισόδια που ξέσπασαν στην Αθήνα μεταξύ 16 και 19 Νοεμβρίου του 1903, από υποκινούμενους φοιτητές, ως αντίδραση για τη μετάφραση της τριλογίας του Αισχύλου Ορέστεια, για παραστάσεις στο Βασιλικό Θέατρο.

Ελένη Καραντζόλα

Ελένη Καραντζόλα

Καθηγήτρια Γλωσσολογίας
Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Πληροφορίες για τον πόρο

'Ονομα:

Παλαιά τε και νέα Διαθήκη

Αποθετήριο:

Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Τύπος:
Σώμα κειμένων
Μέσο:
Κείμενο
Γλώσσα:

Ελληνικά

Μέγεθος:
133.872 λέξεις
Μορφότυπος:
TXT

Προεπισκόπηση του πόρου

Προεπισκόπηση του πόρου
Άλλα μέλη της ίδιας οικογένειας
Ανακαλύψτε 10 ακόμα πόρους της ίδιας οικογένειας που εντοπίζονται στα Αποθετήρια του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας και του Πανεπιστημίου Αιγαίου:
  • Λεξικά της Μεσαιωνικής Ελληνικής Γλώσσας: περιγραφική καταγραφή
  • Καταγραφή μελετών με θέμα "Μορφολογία και Σύνταξη της Δημώδους Μεσαιωνικής / Πρώιμης Νεοελληνικής Γλώσσας"
  • Πηγές Του Αναλυτικού Λεξικού Κριαρά (συνοπτικός βιβλιογραφικός οδηγός)
  • Άπαντα Εμμανουήλ Κριαρά: βιβλιογραφία και ψηφιοποίηση (σε μορφή pdf)
  • Ελληνικά Μεσαιωνικά Κείμενα
  • Συμβολαιογραφικές πράξεις Φίλιππου Κατωιμέρη, Πέτρου Βαραγκά, Δημήτριου Φαρμάκη, Αρσένιου Αλεξάκη, Βρανιανίτη, Μιχαήλ Μαρά, Πέτρου Πατσιδιώτη, και Ιωάννη Ολόκαλου
  • Συμβολαιογραφικές πράξεις του Αντώνιου Σπυρή
  • Συμβολαιογραφικές πράξεις του Εμμανουήλ Τοξότη
  • Συμβολαιογραφικές πράξεις του Μανόλη Βαρούχα
  • Κλίνη Σολομώντος
  • facebook
  • twitter
  • youtube

Footer menu

  • Υποδομή
  • Συχνές ερωτήσεις

creative-commons Άδεια χρήσης CC BY-NC-SA 4.0

© CLARIN:EL 2025   Όροι χρήσης | Πολιτική Απορρήτου